Rembrandt en buurman-schilder Pickenoy

Toen Rembrandt in 1639 het ‘Rembrandthuis’ kocht, bewoonde de portretschilder Nicolaes Eliasz. Pickenoy (1588-1553/56) het hoekhuis ernaast. Genoemd hoekpand stond bij Amsterdammers gedurende een periode van ruim 30 jaar, van 1615 tot 1645, bekend als portretwinkel en schilderswerkplaats.
In dit hoekpand was Rembrandt zelf jarenlang (1631-1635) werkzaam geweest als medewerker in het schildersatelier van kunsthandelaar Uylenburgh. De straat waar Rembrandt woonde (Suijtsijde van de Breestraet, wesende het tweede huijs buitenwaarts van de St. Toonissluijs = de huidige Sint Antoniebreestraat en Jodenbreestraat) was op dat moment het centrum van de Amsterdamse kunstmarkt. De huizen van Rembrandt en Pickenoy waren gunstig op het noorden gelegen. Om die reden waren ze geschikt om als werkplaats voor portretten maar ook voor grote schuttersstukken en groepsportretten te dienen.

Pickenoy was al een gevierd portret- en schutterstukschilder toen Rembrandt zijn werkterrein in 1631 van Leiden naar Amsterdam verplaatste. Rembrandt kreeg in zijn Leidse tijd geen enkele portretopdracht. Dat veranderde snel toen hij zich in 1631 voor fl 1.000,- inkocht in het schildersatelier van Uylenburgh. Gedurende de daaropvolgende vier jaar dat hij voor Uylenburgh werkte, schilderde Rembrandt ongeveer 50 portretten, en werd hij waarschijnlijk de populairste portrettist van die periode.

Eervolle en door kunstenaars gewilde opdrachten waren groepsportretten zoals regenten- of schutterstukken. Pickenoy maakte in die periode vijf schutterstukken, terwijl Rembrandt het moest doen met één, De Nachtwacht. Aan Pickenoy heeft Rembrandt, overigens onbedoeld, zijn eerste regentenstuk en één van zijn latere topstukken De anatomische les van doctor Tulp (1632) te danken. Pickenoy, die berucht was om zijn erg trage manier van werken, werd als eerste voor deze opdracht benaderd. Hij had echter geen tijd omdat hij op dat moment aan een schuttersstuk werkte. Er moest een andere kunstenaar worden gevonden, en dat werd dus, via de “schilderswinkel” van Uylenburgh, Rembrandt.

Beide buurmannen schilderen op het zelfde moment hun schuttersstuk

In 1639 werden door de doelheren van de Kloveniersdoelen aan zes kunstenaars, waaronder Rembrandt en Pickenoy, de opdracht verleend om van de afzonderlijke schutterscompagnieën een groepsportret te vervaardigen voor de nieuwe vleugel van de Kloveniersdoelen. De schuttersstukken van Rembrandt en Pickenoy werden na voltooiing in 1642, naast elkaar (!) in de grote zaal opgehangen (Afbeeldingen 1 en 2).

nachtwacht

Afb.1. Rembrandt – De Nachtwacht (1642). Afm. oorspr. 4.20x5m. (Rijksmuseum, Amsterdam).

pickenoy

Afb. 2. Pickenoy – Compagnie Cornelis van Vlooswijck (1642). Afm. 3.40×5.27m. (Historisch Museum, Amsterdam).

Intrigerend is dat beide schilders, als buurmannen, gedurende een periode van ongeveer twee jaar, op hetzelfde moment, aan hun schuttersstukken hebben gewerkt. Hoe ging dit in z’n werk? Kwamen beide kunstenaars regelmatig bij elkaar over de vloer om hun vorderingen te bespreken? Met vermoedt dat Rembrandt De Nachtwacht, vanwege de forse afmetingen, buiten op zijn binnenplaats onder een afdak heeft geschilderd. Naar men aanneemt werd het schilderij na voltooiing in opgerolde staat, onder het huis van Pickenoy door, naar buiten gebracht. En Pickenoy’s Compagnie Cornelis van Vlooswijck? Dit was ongeveer even groot als De Nachtwacht. Waar heeft hij zijn schuttersstuk geschilderd? In ieder geval niet in het gebouw van de Kloveniersdoelen zelf, dat is uit archiefstukken gebleken. Dus zeer waarschijnlijk binnen, in z’n eigen werkplaats. Mogelijk was zijn werkplaats hoger en groter dan die van Rembrandt?

Bronnen:
1. S.A.C. Dudok van Heel, De jonge Rembrandt onder tijdgenoten, St. Nijmeegse Kunsthistorische studies, 2006.
2. Gary Schwartz, Rembrandt , zijn leven, zijn schilderijen, Atrium, 1987.
3. Amsterdams Historisch Museum: http://ahm.adlibsoft.com/(oiy10e55puqyyo45v5ej25ua)/detail.aspx?parentpriref

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s